PEM Revize Kuralları 2026: İGV Muafiyeti ve Kümülasyon Rehberi

Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) Bölgesel Konvansiyon sisteminde çığır açan değişiklik! 1 Ocak 2026 tarihi itibariyle yürürlüğe giren Revize PEM Kuralları, Türkiye'nin dış ticaretinde köklü değişiklikler getiriyor. 31 Aralık 2025'te sona eren geçiş dönemi ile birlikte, artık tek bir kural seti uygulanmaya başlandı. Bu kapsamlı rehberde, özellikle çapraz menşe kümülasyonu ve yeni menşe kurallarının işletmelere etkilerini, hangi ülkelerle hangi avantajların elde edileceğini ve firmaların alması gereken kritik önlemleri detaylı olarak ele alıyoruz.

PEM Bölgesel Konvansiyon Nedir ve Neden Bu Kadar Önemli?

Pan-Avrupa-Akdeniz Sisteminin Tanımı

Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) Bölgesel Konvansiyon, Avrupa-Akdeniz bölgesinde ikili anlaşmalarda dağınık halde uygulanan menşe kurallarını tek, çok taraflı ve hukuken bağlayıcı bir çatı altında toplayan sistem olarak 2011 yılında hayata geçirilmişti. Türkiye, bu konvansiyonu 4 Kasım 2011 tarihinde imzalamış, 6497 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunmuş ve 2/9/2013 tarihli 2013/5414 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanmıştır.

PEM sistemi kapsamında yer alan ülkeler:

• Türkiye (TR)
• Avrupa Birliği (EU): 27 üye ülke
• EFTA Ülkeleri: İsviçre (CH), Lihtenştayn (LI), Norveç (NO), İzlanda (IS)
• Batı Balkan Ülkeleri: Arnavutluk (AL), Bosna-Hersek (BA), Kosova (KO), Karadağ (ME), Sırbistan (RS), Kuzey Makedonya (MK)
• Akdeniz Ülkeleri: Mısır (EG), Fas (MA), Filistin (PS), Tunus (TN)
• Diğer: Faroe Adaları (FO), Gürcistan (GE), Moldova (MD)

Bu sistem sayesinde, 25 taraf ve 51 ülke arasındaki tercihli ticaretin menşe kuralları standardize edilmiştir. Ancak 2023 yılında yapılan kapsamlı revizyon ile sistem köklü değişikliklere uğramış ve yeni dönem başlamıştır.

2023 Revizyonunun Gerekçeleri

Son yıllarda küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmalar ve artan küresel rekabet, kökenleri 1990'lı yıllara dayanan menşe kural setinin modernize edilmesini zorunlu kılmıştı. Bu çerçevede, Konvansiyon metni üzerinde uzun süren müzakerelerin sonunda Konvansiyon Ortak Komitesinin 7/12/2023 tarihli ve 1/2023 sayılı Kararıyla kapsamlı değişiklikler yapılmıştır.

Revize kuralların temel hedefleri:

• Sistemi daha kolay yönetilebilir kılmak
• Aynı hükümlerin çok sayıdaki farklı protokol metni yerine sadece tek bir metinde yer almasını sağlamak
• Sistemin işleyişini daha kurumsal bir hale getirmek
• Uluslararası ticaretin gerekleri doğrultusunda yapılması gereken değişiklikleri metne etkin bir şekilde yansıtmak
• Yeni ülkelerin katılımını kolaylaştırmak

31 Aralık 2025: Geçiş Döneminin Sonu

Tek Kural Seti Dönemi Başladı

2025 yılı PEM bölgesi açısından istisnai bir yıldı: İhracatçılar, ikili düzenlemelere bağlı olarak eski veya revize PEM kurallarından birini seçebiliyordu. Ancak PEM Ortak Komitesinin 12 Aralık 2024'te aldığı 2/2024 sayılı Karar ile eski PEM kuralları ile Revize PEM kurallarının eşzamanlı uygulaması 31 Aralık 2025'te sona ermiştir.

1 Ocak 2026'dan itibaren:

• Her ikili ilişki için tek bir kural seti uygulanabilecektir
• "R" (Revize 2023 Kuralları) veya "C" (2012 Kuralları) olmak üzere iki seçenek
• Eğer iki ticaret ortağı uyumlu değilse, kümülasyon otomatik olarak imkânsız hale gelir

Ülke Bazında Kural Setleri (1 Ocak 2026 İtibarıyla)

Ticaret Bakanlığı'nın 31 Aralık 2025 tarihli resmi açıklamasına göre, Türkiye'nin 16 tercihli düzenlemesinden 11'i için süreçler tamamlanmış ve çapraz kümülasyonun yeni kurallarla devamı sağlanmıştır.

Revize PEM Kurallarının Temel Farkları

Yapısal İyileştirmeler

20 Aralık 2025 tarihli 33113 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Ortak Komitesinin 1/2023 Sayılı Kararı Kapsamı Tercihli Menşe Kuralları Hakkında Yönetmelik" ile getirilen yenilikler:

1. Tam Kümülasyon: Devrim Niteliğinde Değişiklik

Yönetmelik Madde 10 (3) uyarınca, Armonize Sistemin 50 ila 63 üncü fasılları (tekstil) hariç olmak üzere, ihracatı gerçekleştiren Taraf ülke dışındaki bir Taraf ülkede gerçekleştirilmiş olan işçilik veya işlem, elde edilen ürünlerin söz konusu ihracatı gerçekleştiren Taraf ülkede müteakip bir işçilik veya işleme tabi tutulması halinde ihracatı gerçekleştiren Taraf ülkede gerçekleştirilmiş sayılır.

2. TEV (Geri Ödeme/Muafiyet Yasağı) Kaldırıldı

Yönetmelik Madde 18 uyarınca, bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak menşe ispat belgesi düzenlenen veya hazırlanan bir Taraf ülke menşeli ve Armonize Sistemin 50 ila 63 üncü fasıllarında yer alan ürünlerin (yani sadece tekstil) imalatında kullanılan menşeli olmayan girdiler, ihracatı gerçekleştiren Taraf ülkede her ne türde olursa olsun gümrük vergilerinin geri ödenmesine veya bunlardan muafiyete tabi değildir.

Önemli: Tekstil dışındaki tüm sektörlerde TEV yasağı kaldırılmıştır. Bu, firmaların menşeli olmayan girdiler için ödedikleri gümrük vergilerini geri alabilecekleri anlamına gelir.

3. Tolerans Oranları Artırıldı

Yönetmelik Madde 8 uyarınca tolerans kuralları:

• Tarım ürünleri (Armonize Sistemin 2 ve 4-24 üncü fasılları): Net ağırlıklarının %15'i
• Diğer tüm ürünler: Ürünün fabrika çıkış fiyatının %15'i

Bu tolerans, Ek II'de yer alan listede belirtilen kurallarda açıkça belirlenmiş olan oranlardan herhangi birisinin aşılmasına imkan tanımaz.

4. Belge İbraz Süresi 10 Aya Çıktı

Yönetmelik Madde 32 uyarınca:

• EUR.1 dolaşım belgesi, ihracatı gerçekleştiren Taraf ülkedeki vize tarihinden itibaren on ay geçerli olur
• Menşe beyanı, ihracatçı tarafından hazırlanış tarihinden itibaren on ay geçerli olur
• Eski sistemde bu süre sadece 4 aydı

Çapraz Menşe Kümülasyonu: Kimle, Nasıl?

Kümülasyon Nedir?

Çapraz menşe kümülasyonu, STA ortağı ülkelerin birbirleri menşeli ürünleri, ülkelerinde gerçekleştirilen üretim süreçlerinde kendi ülkeleri menşeli ürünler olarak kullanmalarına ve bu sayede nihai ürünün kolay bir şekilde ihracatçı ülke menşei kazanmasına yarayan düzenlemedir.

Kümülasyon sadece:

• (a) Menşe statüsünün elde edilmesi sürecine dâhil olan Taraf ülkeler ile varış ülkesi olan Taraf arasında bir tercihli ticaret anlaşmasının mevcut olması,
• (b) Eşyanın, bu Yönetmelikte belirtilen kurallarla aynı menşe kurallarının uygulanması suretiyle menşe statüsü elde etmiş olması,

halinde uygulanabilir (Yönetmelik Madde 10/8).

2023 Kurallarına Göre Çapraz Kümülasyon Tablosu

R = Revize kurallar, C = 2012 kuralları. Kaynak: Ticaret Bakanlığı, 31 Aralık 2025

Mısır, Fas, Tunus ile Özel Durum

Ticaret Bakanlığı'nın resmi açıklamasında belirtildiği üzere:

• Türkiye-Tunus-Mısır çapraz kümülasyonu eski kurallara göre ("C") devam ediyor
• AB, Tunus ve Mısır arasında ise yeni kurallara göre (AB: "R", Tunus/Mısır: "T" - geçiş kuralları) kümülasyon mümkün
• Nihai varış AB ise: Türkiye → Mısır → AB ve Türkiye → Tunus → AB ticaret akışında çapraz kümülasyon devam edecek

Menşe İspat Belgelerinde Kümülasyon Kaydı ZORUNLU

CUMULATION APPLIED WITH İbaresi

Yönetmelik Madde 10 (10) uyarınca:

"Ürünlerin ihracatı gerçekleştiren Taraf ülke menşe statüsünü bu maddede belirtilen kümülasyonun uygulanması suretiyle elde etmiş olması halinde, bu Yönetmeliğin altıncı bölümünde yer alan usullere uygun biçimde düzenlenen veya hazırlanan menşe ispat belgesine İngilizce olarak "CUMULATION APPLIED WITH (Taraf ülke/ülkelerin İngilizce dilindeki isim/isimleri)" ibaresi yazılır. Menşe ispat belgesi olarak EUR.1 dolaşım belgesinin kullanıldığı hallerde, bu ibare 7 numaralı kutuya yazılır."

Örnek İbareler:

• "CUMULATION APPLIED WITH NORWAY"
• "CUMULATION APPLIED WITH EU, SWITZERLAND"
• "CUMULATION APPLIED WITH BOSNIA AND HERZEGOVINA"

Yönetmelik Madde 20 (8) menşe beyanları için de aynı zorunluluğu getirmiştir.

Tekstil/Konfeksiyonda Özel Uygulama: İkili Tam Kümülasyon

Armonize Sistem 50-63 Fasılları

Yönetmelik Madde 10 (4) uyarınca, Armonize Sistemin 50 ila 63 üncü fasıllarında sınıflandırılan ürünler (tekstil ve konfeksiyon) açısından ve yalnızca iki Taraf ülke arasındaki ikili ticarette uygulanmak üzere, ithalatçı Taraf ülkede gerçekleştirilmiş olan işçilik veya işlem, ürünlerin ihracatçı Taraf ülkede müteakip bir işçilik veya işleme tabi tutulması halinde, o ihracatı gerçekleştiren Taraf ülkede gerçekleştirilmiş sayılır.

EFTA Ülkelerinin Genişletme Kararı

9 Ocak 2026 tarihli resmi belgede belirtildiği üzere, Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasını uygulayan ve Türkiye'den ihraç edilen ikili tam kümülasyon kapsamı eşyayı Türkiye menşeli kabul ederek tercihli tarife tanıyacaklarını beyan eden ülkeler:

• ✅ Norveç
• ✅ İzlanda
• ✅ İsviçre
• ✅ Lihtenştayn

Geçirgenlik Kuralı (Transitivity)

2012 ve 2023 Kuralları Arasında Geçiş

Yönetmelik Madde 58 uyarınca:

2012 kurallarına göre Ek V'te yer alan kümülasyonun mümkün olduğu Taraf ülkelerden biri menşeli kabul edilen ve Armonize Sistemin 1 inci, 3 üncü, 16 ncı (işlenmiş balıkçılık ürünleri bakımından) ve 25 ilâ 97 nci Fasıllarında yer alan eşya, 10 uncu madde kapsamında menşe kümülasyonuna tabi tutulabilir.

Ancak bu uygulanabilmesi için:

• Eşyanın, 2012 kurallarına ilişkin mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenlenmiş veya hazırlanmış bir menşe ispat belgesi eşliğinde ithal edilmiş olması
• 10 uncu maddenin uygulanmasıyla elde edilen ürünlerin ihracat tarihinde belge saklama süresinin sona ermemiş olması gerekir

Firmalar İçin Pratik Öneriler

Hemen Yapılması Gerekenler

• Ticaret ortaklarınızın kural setini kontrol edin: Hangi ülkelerle "R", hangi ülkelerle "C" kurallarında olduğunuzu tespit edin
• Menşe belgelerinizi güncelleyin: Kümülasyon uyguladıysanız "CUMULATION APPLIED WITH..." ibaresini eklemeyi unutmayın
• Tedarikçi beyanlarını yenileyin: AB, EFTA, diğer PEM ülkelerinden temin ettiğiniz girdiler için güncel tedarikçi beyanları alın
• Tam kümülasyon avantajını değerlendirin: Özellikle otomotiv, makine, elektronik sektörlerinde büyük fırsatlar var
• TEV yasağının kalkmasını değerlendirin: Tekstil dışı sektörlerde geri ödeme talep edebilirsiniz

Gümrük Müşavirinizle Görüşülmesi Gerekenler

• Mevcut ihracat/ithalat işlemlerinizin analizi: Hangi ülkelerle ticaretiniz var, hangi menşe belgeleri kullanıyorsunuz?
• Yeni menşe kurallarının kontrolü: Ek II listesindeki yeni kurallar ürünleriniz için ne anlama geliyor?
• Kümülasyon stratejisi: Hangi ülke girdilerini kullanarak menşe kazanabilirsiniz?
• Belge akışının optimizasyonu: EUR.1 mü, menşe beyanı mı kullanmalısınız?
• Arnavutluk, Sırbistan, Moldova durumu: Bu ülkelerle ticaretiniz varsa, revize kurallara geçiş sürecini takip edin

Orta-Uzun Vadeli Planlama

• Tedarik zinciri optimizasyonu: PEM bölgesi içindeki tedarikçilerle çalışarak kümülasyon avantajı elde edin
• Yeni pazarlar: Gürcistan, Filistin gibi yeni Revize kurallara geçen ülkelerdeki fırsatları değerlendirin
• Ar-Ge yatırımları: Yeni menşe kurallarına uygun üretim süreçleri geliştirin
• Personel eğitimi: Gümrük ve dış ticaret ekibinizi yeni kurallara göre eğitin

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Sonuç: Yeni Dönemde Fırsatlar ve Riskler

Pan-Avrupa-Akdeniz Bölgesel Konvansiyon'un 2023 revizyonu, Türkiye'nin dış ticaretinde köklü değişiklikler getirdi. 30 yılı aşkın gümrük müşavirliği deneyimimizde, bu büyüklükte bir menşe kuralları değişikliğine ilk kez tanık oluyoruz.

Firmalar için fırsatlar:

• Tam kümülasyon ile menşe kazanımı çok daha kolay hale geldi
• TEV yasağının kalkması (tekstil hariç) önemli maliyet avantajı sağlıyor
• %15 tolerans ile daha esnek üretim süreçleri mümkün
• 10 aylık ibraz süresi lojistik esnekliği artırıyor
• EFTA'nın tekstil kararı konfeksiyon ihracatçıları için büyük avantaj

Dikkat edilmesi gereken riskler:

• Uyumsuz kural setleri çapraz kümülasyonu imkansız kılıyor - mutlaka kontrol edin
• Kümülasyon kaydı zorunluluğu - "CUMULATION APPLIED WITH" ibaresini unutmayın
• Mısır, Fas, Tunus ile AB/EFTA girdisi kullanımında çapraz kümülasyon kopuyor
• Arnavutluk, Sırbistan, Moldova ile henüz sadece ikili kümülasyon mümkün
• Yanlış belgelendirme tercihli tarife avantajının kaybına yol açar

Bu değişikliklere uyum sağlamak ve avantajlardan maksimum düzeyde yararlanmak için profesyonel gümrük danışmanlığı almak artık zorunlu hale gelmiştir. Yeni menşe kurallarının doğru analizi, tedarik zincirinin optimize edilmesi ve belgelendirme süreçlerinin güncel tutulması, rekabet avantajı elde etmenin anahtarıdır.