Gümrük Terimleri Sözlüğü

Gümrük ve dış ticaret alanında sıkça kullanılan terimlerin detaylı açıklamalarını bulabileceğiniz profesyonel gümrük sözlüğümüz. 90 gümrük terimi alfabetik sıralamayla sizlerle.

90 Toplam Terim
18 Aktif Harf
10 A Harfinde

Terim Ara

Yazmaya başladığınızda ilgili terimler otomatik olarak gösterilecektir

Alfabetik Dizin

A 10 B 7 C 3 Ç D 5 E 10 F 5 G 17 Ğ H 2 I İ 7 J K 3 L M 3 N 1 O 2 Ö P R S 4 Ş T 6 U 2 Ü V 1 Y 2 Z

A Harfi ile Başlayan Terimler

10 terim
Gümrük vergilerinin eşyanın kıymeti üzerinden hesaplandığı bir vergilendirme yöntemidir. Latince "değeri üzerinden" anlamına gelen ad valorem ifadesinden türetilmiştir. Bu tarifeye göre, ithal edilen malın fatura değeri esas alınarak belirli bir yüzde oranında vergi uygulanır. Örneğin, %10’luk bir advalorem vergisi, 10.000 dolarlık bir mal için 1.000 dolar vergi anlamına gelir. Bu sistem, malların değeri arttıkça ödenecek vergi miktarının da artmasını sağlar. Advalorem tarifesi, özellikle uluslararası ticarette adil ve orantılı vergilendirme sağladığı için sıkça tercih edilir.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 15; İthalat Rejimi Kararı (3350 sayılı CK) ekli listeler (kıymet üzerinden % oran) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında Gümrük Birliği çerçevesinde düzenlenen ve sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerinin ticaretinde kullanılan bir belgedir. Bu belge, eşyanın Türkiye veya AB menşeli olduğunu değil, bu bölgelerden serbest dolaşımda olduğunu kanıtlar. A.TR belgesi sayesinde, taraflar arasında ticarete konu olan ürünler, gümrük vergisinden muaf tutulur ya da düşük oranlı vergi uygulanır. Belge, yetkili ihracatçı firmalar ya da gümrük müşavirleri tarafından düzenlenir ve ihracat ülkesindeki gümrük idaresi tarafından onaylanır. Doğru ve eksiksiz düzenlenmesi, ithalatçı ülke gümrüklerinde sorun yaşanmaması açısından son derece önemlidir.

Dayanak: 1/95 sayılı Türkiye–AB Ortaklık Konseyi Kararı; Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliğinin Uygulanmasına İlişkin Esaslar Hakkında Karar (2006/10895 sayılı BKK) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Boyutları ve/veya ağırlığı standart taşıma ve elleçleme yöntemleriyle kolaylıkla taşınamayacak nitelikte olan, özel ekipman veya taşıma düzenlemeleri gerektiren eşyalardır. Genellikle inşaat makineleri, büyük sanayi ekipmanları, jeneratörler, vinçler gibi eşyalar bu kategoriye girer. Bu tür yükler, konteyner sığmayacak kadar büyük veya aşırı ağır olabilir, bu nedenle özel taşıma araçları, vinçler ya da açık platformlar kullanılır. Gümrük işlemleri sırasında bu eşyalar için farklı beyan, muayene ve elleçleme süreçleri uygulanabilir. Ayrıca liman, havaalanı veya sınır kapılarında taşıma planı önceden bildirilerek gerekli hazırlıkların yapılması sağlanır. Nakliye ve gümrükleme sürecinde maliyet ve risk unsurları daha yüksektir.

Dayanak: Gümrük Yönetmeliği md. 3 (tanımlar) ve geçici depolama hükümleri; Karayolu Taşıma Yönetmeliği (özel yük izni) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Lojistik ve gümrük işlemlerinde, bir malın taşınması sırasında farklı taşıma araçları veya taşıma yolları arasında yükün bir noktadan diğerine nakledilmesi işlemidir. Örneğin, bir yük gemiden indirilip başka bir gemiye, trene veya kara taşımacılığı aracına yüklenebilir. Bu süreç, özellikle uluslararası ticarette, malların hedefe ulaşabilmesi için farklı taşıma modlarının bir arada kullanıldığı durumlarda önem kazanır. Gümrük işlemlerinde aktarma sırasında, eşyanın bulunduğu gümrük bölgesinde gerekli kontroller yapılır ve genellikle geçici depolama veya antrepo sistemleri devreye girer. Aktarma, sevkiyat sürelerini optimize ederken maliyet ve risklerin yönetilmesine de yardımcı olur. Doğru planlama ile gümrük prosedürlerinde gecikmeler önlenir.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 84 (transit) ve Gümrük Yönetmeliği transit/geçici depolama hükümleri; taşıma sözleşmesi (konşimento) — uygulama terimi · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Bir kurum veya kuruluşun belirli standartlara ve kriterlere uygunluğunun bağımsız bir otorite tarafından resmi olarak tanınması sürecidir. Gümrük ve ticaret alanında, laboratuvarlar, test merkezleri, sertifikasyon kuruluşları veya eğitim kurumları gibi çeşitli birimler akreditasyon alarak kalite, güvenilirlik ve uluslararası geçerlilik kazanır. Bu süreç, standartlara uyumu belgeleyerek ticarette şeffaflık ve güven sağlar. Akreditasyon, uluslararası ticaretin kolaylaşmasına, ürünlerin standartlara uygunluğunun kanıtlanmasına ve teknik engellerin aşılmasına yardımcı olur. Gümrüklerde akredite laboratuvarlardan alınan analiz raporları, ürünlerin ithalat ve ihracat işlemlerinde kritik rol oynar. Böylece ticari işlemler daha hızlı ve güvenilir şekilde yürütülür.

Dayanak: 4457 sayılı Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) Kanunu; 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Bir ülkenin yerli üreticilerini, yabancı rakiplerin mal ve hizmetlerini piyasa fiyatlarının altında veya maliyetin altında satarak haksız rekabet yaratmasına karşı korumak amacıyla uygulanan ek bir gümrük vergisidir. “Damping” terimi, ürünlerin ihracatçı ülke piyasasındaki fiyatlarının, başka bir ülke pazarında daha düşük olmasını ifade eder. Anti damping vergisi, bu haksız fiyat uygulamasını dengelemek ve yerli sektörlerin zarar görmesini önlemek için konur. Bu vergi, Dünya Ticaret Örgütü kuralları çerçevesinde uygulanmakta olup, soruşturma ve tespit süreçlerinden sonra yürürlüğe girer. Gümrüklerde ek mali yük oluşturur ve ithalatçı firmaların maliyetlerini artırır.

Dayanak: 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun; İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (RG 30.10.1999) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
İthalat veya ihracat aşamasında malların gümrük işlemleri tamamlanana kadar geçici olarak depolandığı ve gümrük denetimi altında bulunan özel depolama alanıdır. Bu alanlar, eşyanın gümrük vergileri ödenmeden veya ilgili işlemler tamamlanmadan muhafaza edilmesini sağlar. Antrepo sayesinde, mal sahipleri mallarını gümrükleme süreci sırasında bekletebilir, satışa sunabilir veya başka işlemler için hazırlayabilir. Antrepolar, genel veya özel antrepo olarak sınıflandırılır; genel antrepolar herkesin kullanımına açıkken, özel antrepolar belirli firmalar tarafından kullanılır. Gümrük idaresi, antrepolarda depolanan malların kontrolünü yapar ve yasalara uygun hareket edilmesini sağlar. Bu sistem, ticarette esneklik ve maliyet avantajı sunar.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 93–107; Gümrük Yönetmeliği md. 328–348 (antrepo rejimi) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Armonize Sistem Kodu (HS Kodu), uluslararası ticarette mal ve ürünlerin sınıflandırılmasında kullanılan standart bir kodlama sistemidir. Dünya Gümrük Örgütü (WCO) tarafından geliştirilmiş olan bu sistem, her mal grubuna 6 haneli kodlar atayarak ticaretin kolaylaştırılmasını sağlar. HS kodları, gümrük tarifelerinin belirlenmesi, vergi ve anti damping önlemlerinin uygulanması, istatistiklerin tutulması gibi birçok alanda kritik rol oynar. Ülkeler, HS kodlarını kendi ihtiyaçlarına göre 2-4 hane daha detaylandırarak kullanabilirler. Doğru HS kodu seçimi, gümrük işlemlerinin hızlı ve sorunsuz tamamlanması için hayati öneme sahiptir. Yanlış kodlama, gecikmelere veya ek maliyetlere yol açabilir.

Dayanak: Armonize Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşme (DGÖ, 1983; Türkiye 1987); 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 15 · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Malların geçici olarak depolandığı, genellikle liman, gümrük veya antrepolarda bulunan kapalı veya açık depolama alanlarını ifade eder. Gümrük işlemleri tamamlanana kadar ürünlerin korunması, saklanması ve gerektiğinde yeniden düzenlenmesi için kullanılır. Ardiye hizmetleri, ürünlerin güvenliğini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda mal sahiplerine gümrükleme sürecinde zaman kazandırır. Ücretlendirme genellikle depolama süresi ve kullanılan alanın büyüklüğüne göre yapılır. Ardiye, özellikle ithalat ve ihracat süreçlerinde lojistik zincirin önemli bir parçasıdır. Gümrük mevzuatında belirtilen süreler içinde malın ardiyeden çıkarılması zorunludur, aksi halde ek ücretler veya cezalar uygulanabilir.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 218–219 (liman ve antrepo işleticilerinin yükümlülükleri); liman/antrepo işletici ücret tarifeleri — ücret mevzuatla değil sözleşmeyle belirlenir · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Uluslararası ticarette, geçici ithalat ve ihracat işlemlerinde kullanılan, malların gümrük vergisi ve diğer ithalat kısıtlamalarından muaf tutulmasını sağlayan uluslararası bir belge sistemidir. “ATA” kelimesi, Fransızca “Admission Temporaire/Temporary Admission” ifadesinin kısaltmasıdır. Bu karneler, fuar, sergi, numune, profesyonel ekipman gibi malların belirli süreyle bir ülkeden diğerine geçici olarak gönderilmesini kolaylaştırır. ATA Karnesi, ticaretin hızlanmasına, bürokratik işlemlerin azaltılmasına ve gümrük işlemlerinin basitleşmesine yardımcı olur. Uluslararası ATA Karnesi sistemi, Dünya Gümrük Örgütü ve Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından desteklenir. Kullanımı, hem maliyet hem de zaman tasarrufu sağlar.

Dayanak: ATA Karneleri Hakkındaki Gümrük Sözleşmesi (1961) ve Geçici İthalat Sözleşmesi (İstanbul, 1990); 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 128–134; Gümrük Yönetmeliği md. 3/1-a (tanım) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn