Gümrük Terimleri Sözlüğü

Gümrük ve dış ticaret alanında sıkça kullanılan terimlerin detaylı açıklamalarını bulabileceğiniz profesyonel gümrük sözlüğümüz. 90 gümrük terimi alfabetik sıralamayla sizlerle.

90 Toplam Terim
18 Aktif Harf
17 G Harfinde

G Harfi ile Başlayan Terimler

17 terim

GTİP, Türk Gümrük Tarife Cetveli'nde eşyanın sınıflandırıldığı on iki haneli koddur. İlk altı hane uluslararası Armonize Sistem kodunu, sonraki iki hane AB Kombine Nomanklatür açılımını, dokuz ve onuncu haneler ulusal alt açılımı, son iki hane ise istatistik ayrımını gösterir. Gümrük vergisi, KDV ve ÖTV oranları, ticaret politikası önlemleri, ürün güvenliği denetimleri ve izin gereklilikleri GTİP esas alınarak belirlenir. Yanlış sınıflandırma ek tahakkuk ve vergi kaybına bağlı cezaya yol açtığından tereddüt halinde bağlayıcı tarife bilgisi alınması önerilir.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 15; Türk Gümrük Tarife Cetveli; Tarife Cetveli İzahnamesi · Güncelleme: 01.10.2026

Paylaş LinkedIn

Gümrük kıymeti, ithalat vergilerinin hesaplanmasına esas alınan ve kural olarak eşyanın satış bedeli yani Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta fiilen ödenen veya ödenecek fiyat üzerinden belirlenen değerdir. Satış bedeline, alıcı tarafından karşılanan ancak fiyata dahil olmayan navlun, sigorta, royalti, komisyon ve ambalaj gibi unsurlar eklenir. Satış bedeli yönteminin uygulanamadığı hallerde aynı eşya, benzer eşya, indirgeme ve hesaplanmış kıymet yöntemleri sırayla kullanılır. Kıymetin eksik beyanı, vergi kaybına bağlı ceza ve sonradan kontrol riskinin başlıca kaynağıdır.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 23–31; Gümrük Yönetmeliği md. 43–57 · Güncelleme: 01.10.2026

Paylaş LinkedIn

Gümrük tarifesi, eşyanın sınıflandırıldığı Türk Gümrük Tarife Cetveli ile bu cetvele göre uygulanan vergi oranları ve tercihli tarife düzenlemelerinin bütünüdür. Cetvel, Armonize Sistem'in altı haneli kodlarına AB Kombine Nomanklatürü ve ulusal açılımlar eklenerek on iki haneli GTİP yapısında oluşturulur. Vergi oranları İthalat Rejimi Kararı ekindeki listelerde ülke gruplarına göre belirlenir. Eşyanın doğru tarife pozisyonuna sınıflandırılması, uygulanacak vergi ve önlemlerin tamamını belirleyen ilk adımdır.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 15–16; Türk Gümrük Tarife Cetveli (her yıl Cumhurbaşkanı Kararı ile yayımlanır) · Güncelleme: 01.10.2026

Paylaş LinkedIn
Geçici depolama yeri, gümrük mevzuatı kapsamında, ithalat veya ihracat işlemleri sırasında, eşyanın gümrük işlemleri tamamlanana kadar geçici olarak depolandığı, yetkilendirilmiş alan veya tesislerdir. Bu alanlar, malın gümrük gözetimi altında tutulmasını sağlar ve ticaretin düzenli ve kontrollü yürütülmesine yardımcı olur. Gümrük işlemleri sürecinde, eşya varış noktasında hemen gümrükten çekilmediğinde veya ithalat/ihracat işlemleri tamamlanana kadar beklemesi gerektiğinde, geçici depolama yerleri kullanılır. Bu depolarda bulunan eşya, gümrük idaresinin denetimindedir ve izinsiz çıkışı veya müdahalesi yasaktır. Geçici depolama yerlerinin amacı; gümrük risklerini azaltmak, denetimi kolaylaştırmak ve ticaretin hızını korumaktır. Ayrıca, eşyanın gerektiğinde fiziki muayene, örnek alma veya diğer kontroller için uygun ortam sağlar. Bu yerlerin işletilmesi ve kullanımı, gümrük yönetmeliklerine tabidir ve genellikle gümrük idaresi tarafından onaylanmış ve ruhsatlandırılmıştır. Gümrük müşavirleri, geçici depolama süreçlerinde doğru belge düzenlenmesi, eşyaların takibi ve yasalara uygun işlemlerin yapılması konusunda firmalara rehberlik eder.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 47–50; Gümrük Yönetmeliği md. 77 vd. (geçici depolama) ve md. 512 vd. (işletme izni) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Geçici ithalat rejimi, yabancı menşeli eşyaların Türkiye’ye belirli bir süre için ithal edilmesine izin veren, ancak kalıcı ithalat olarak kabul edilmeyen özel bir gümrük rejimidir. Bu rejim kapsamında getirilen eşyalar, Türkiye’de öngörülen süre boyunca kullanılır, işlenir veya sergilenir, ancak süre sonunda ya tekrar yurt dışına çıkarılır ya da farklı bir gümrük rejimine tabi tutulur. Geçici ithalat rejimi genellikle fuar, sergi, test, onarım, tamir veya üretim sürecinde kullanılacak makineler, ekipmanlar ve ürünler için uygulanır. Bu sayede, işletmeler malı geçici süreyle kullanırken gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülüklerden muaf tutulabilir. Rejim kapsamında eşyanın süresi dolduğunda, mal ya yeniden ihraç edilir ya da kalıcı ithalat işlemleri başlatılır. Süre aşımı veya usulsüzlük durumlarında cezai yaptırımlar uygulanabilir. Gümrük müşavirleri, geçici ithalat rejimi ile ilgili süreçlerin doğru yürütülmesi, gerekli belgelerin hazırlanması ve mevzuata uygun beyan yapılması konusunda firmalara rehberlik eder.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 128–134; Gümrük Yönetmeliği md. 376–394; 2009/15481 sayılı Karar (tam muafiyet halleri); Geçici İthalat Sözleşmesi (İstanbul, 1990) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Geçiş Belgesi, Türkiye’deki gümrük kapılarından giriş yapan yabancı plakalı araçların, belirli bir süre içinde başka bir ülke sınırına ulaşmalarını sağlamak amacıyla verilen resmi bir gümrük belgesidir. Bu belge, aracın Türkiye toprakları üzerinde transit geçişini kontrol altına almak için düzenlenir ve taşıtın ülkeden çıkışını takip eder. Geçiş Belgesi, genellikle transit taşımacılık yapan araçlar için zorunludur. Belge sayesinde, araçların Türkiye’de kalıcı olarak kalmaları engellenirken, sadece transit amaçla geçiş yapmaları yasal çerçevede sağlanır. Belge üzerinde belirtilen süre içinde araç Türkiye’den çıkmak zorundadır; aksi takdirde ceza uygulanabilir. Gümrük idaresi, geçiş belgesiyle araçların rotasını, sürelerini ve mevzuata uygunluğunu takip eder. Böylece uluslararası karayolu taşımacılığında düzen, güvenlik ve kontrol sağlanır.

Dayanak: 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu; Karayolu Taşıma Yönetmeliği; ikili karayolu taşıma anlaşmaları ve yıllık Geçiş Belgesi Dağıtım Esasları Yönergesi (UAB) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS), gelişmiş ülkelerin, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere yönelik uyguladığı tercihli ticaret rejimidir. Bu sistem kapsamında, gelişmiş ülkeler belirledikleri ürünlerde gümrük vergilerini düşürür veya tamamen kaldırarak, gelişmekte olan ülkelerin ihracatını teşvik eder. Amaç, gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınmasını desteklemek ve küresel ticarette rekabet güçlerini artırmaktır. GTS, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kuralları çerçevesinde uygulanır ve belirli kriterlere sahip ülkeler bu sistemden yararlanabilir. Türkiye gibi birçok ülke, ihracatında GTS kapsamındaki ülkelerle yapılan ticarette avantaj sağlar. Gümrükte, GTS kapsamında sağlanan bu avantajlar sayesinde, belirli ürünlerde ithalat vergileri azaltılır veya kaldırılır. Bu durum, ihracatçı firmalar için rekabet avantajı yaratırken, ithalatçılar da maliyetlerini düşürür. Özetle, GTS, gelişmekte olan ülkelerin dünya ticaretine entegrasyonunu kolaylaştıran ve ticaret dengesini destekleyen önemli bir tercihli ticaret mekanizmasıdır.

Dayanak: İthalat Rejimi Kararı (3350 sayılı CK) ekli listeler ve GTS ülke grupları; Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Kapsamında Tercihli Rejimden Yararlanacak Eşyanın Menşeinin Tespitine İlişkin Karar (2014/7064 sayılı BKK, RG 31.12.2014) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Geri gelen eşya, daha önce Türkiye’den ihracatı yapılmış olan ve çeşitli nedenlerle tekrar Türkiye’ye ithal edilen eşya anlamına gelir. Bu tür mallar, örneğin arızalı ürünlerin tamir için geri gönderilmesi, fuarlardan veya sergilerden dönen örnek mallar ya da yanlış sevkiyat sonucu geri alınan ürünler olabilir. Gümrük mevzuatında geri gelen eşya, genellikle geçici ithalat veya yeniden ithalat kapsamında değerlendirilir ve özel prosedürlere tabi tutulur. Geri gelen eşyanın ithalatında, orijinal ihracat işlemlerine göre farklı muafiyetler veya indirimler uygulanabilir; örneğin, ürünlerin tamir ve bakım amaçlı geri dönüşünde bazı vergilerden muaf tutulabilir. Gümrük müşavirleri, geri gelen eşyanın gümrük işlemlerinde doğru sınıflandırma, belgelerin hazırlanması ve mevzuata uygun beyan yapılması konusunda firmalara destek sağlar. Böylece, geri gelen eşyanın Türkiye’ye girişinde yaşanabilecek gecikmeler ve ek maliyetler minimize edilir.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 168–170; Gümrük Yönetmeliği md. 446 vd.; 3065 sayılı KDV Kanunu md. 16/1-b · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Geri verme, gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülükler ödenmiş olan bir eşyanın, belirli koşullar altında bu ödenmiş vergilerin ve harçların geri alınması işlemidir. Örneğin, yanlışlıkla fazla vergi ödendiğinde ya da ihracat sonrasında bazı durumlarda gümrük vergileri iade edilebilir. Geri verme işlemi, vergi yükünün haksız yere artmasını önlemek amacıyla uygulanır. Kaldırma, henüz ödenmemiş olan gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülüklerin kaldırılmasına, yani tahsil edilmemesine karar verilmesidir. Bu işlem genellikle bazı özel durumlarda uygulanır; örneğin, eşyanın kaybolması, imha edilmesi veya kamu yararına olan bazı işlemlerde vergi alınmaması yönünde karar verilmesidir. Özetle, geri verme ödenmiş vergilerin iadesi, kaldırma ise ödenmemiş vergilerin silinmesi anlamına gelir. Her iki işlem de gümrük idaresi tarafından mevzuat çerçevesinde değerlendirilir ve uygulanır.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 210–217; Gümrük Yönetmeliği md. 500–510 · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Gözetim, gümrük mevzuatında eşyanın belirli bir süre için gümrük gözetimi altında tutulması anlamına gelir. Bu süreçte eşya, gümrük idaresinin belirlediği alanlarda, belirli şartlar ve kurallar çerçevesinde muhafaza edilir. Gözetim, eşyanın serbest dolaşıma girişine kadar veya başka bir gümrük rejimine tabi tutulana kadar devam eder. Gözetim altındaki eşya, gümrük bölgesinde ancak gümrük idaresinin izni ve gözetimiyle hareket ettirilebilir. Bu, eşyanın izinsiz kullanılmasını, çalınmasını veya kaybolmasını önlemek ve gümrük vergilerinin doğru tahsil edilmesini sağlamak amacıyla yapılır. Örneğin; antrepolarda bekleyen mallar, geçici depolama yerlerinde tutulan eşyalar gözetim altındadır.

Dayanak: İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar (2004/7304 sayılı BKK, RG 29.05.2004); İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği (RG 08.06.2004); ürün bazlı gözetim tebliğleri · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Götürü teminat, gümrük işlemlerinde firmaların, belirli bir tutarda sabit teminat yatırarak, birçok işlemde bu teminatı kullanabilmesini sağlayan özel bir teminat türüdür. Bu sistemde teminat tutarı, yapılan işlemin miktarına veya değerine bağlı olmaksızın önceden belirlenir ve firma, bu teminat karşılığında gümrük işlemlerini daha hızlı ve kolay şekilde gerçekleştirebilir. Götürü teminat sisteminden genellikle düzenli ve yüksek hacimli gümrük işlemleri yapan, mali yapısı sağlam ve geçmişte gümrük yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmiş firmalar yararlanabilir. Gümrük idaresi, başvuru ve değerlendirme sürecinden sonra götürü teminat verilmesine karar verir. Bu teminat türü, firmalara hem işlem kolaylığı sağlar hem de idari yükümlülükleri azaltır. Özellikle ithalat ve ihracat süreçlerinde hız ve güvenilirlik açısından avantaj sunar.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 204; Gümrük Yönetmeliği md. 494 (götürü teminat) ve md. 528 (indirimli/toplu götürü teminat) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Gümrük antrepo rejimi, ithal edilen veya Türkiye’de bulunan eşyaların, gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülükler ödenmeden, yetkilendirilmiş depolarda gümrük gözetimi altında saklanmasını sağlayan özel bir gümrük rejimidir. Bu rejim sayesinde eşya, vergiler ödenmeden antrepolarda bekletilebilir, işlenebilir ya da başka bir gümrük rejimine tabi tutulmak üzere sevk edilebilir. Antrepo rejimi, firmalara zaman ve finansal esneklik kazandırır; çünkü eşyanın serbest dolaşıma girişinde vergi ve diğer yükümlülükler ödenir, böylece nakit akışı daha etkin yönetilir. Ayrıca, eşyanın stok kontrolü, yeniden paketlenmesi veya dağıtımı gibi işlemler antrepolarda güvenli ve düzenli şekilde yapılabilir. Gümrük antrepo rejimi, uluslararası ticarette işletmelere önemli avantajlar sunar ve ticaretin kolaylaştırılmasına katkıda bulunur. Gümrük müşavirleri, antrepo rejimine ilişkin işlemlerde mevzuata uygunluk, belge düzenleme ve prosedür yönetimi konularında firmalara rehberlik eder.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 93–107; Gümrük Yönetmeliği md. 328–348; Gümrük Genel Tebliği (Gümrük Antrepo Rejimi) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Gümrük beyanı, eşyanın ithalat, ihracat veya transit işlemleri sırasında, gümrük idaresine eşya ile ilgili bilgilerin eksiksiz ve doğru olarak bildirilmesidir. Bu bildirim; eşyanın türü, miktarı, değeri, menşei, taşıma şekli ve diğer önemli bilgileri içerir. Gümrük beyanı, malın gümrük işlemlerine tabi tutulabilmesi için zorunlu bir adımdır. Beyan, genellikle elektronik ortamda hazırlanır ve gümrük sistemine sunulur. Doğru ve eksiksiz yapılan gümrük beyanı, işlemlerin hızlı ilerlemesini ve olası ceza ya da gecikmelerin önlenmesini sağlar. Ayrıca, gümrük vergilerinin ve diğer yükümlülüklerin doğru hesaplanması için temel belge olarak kabul edilir. Gümrük müşavirleri, firmaların beyanname hazırlama ve sunma süreçlerinde uzman desteği sunarak, mevzuata uygun ve hatasız beyan yapılmasını sağlar. Böylece, ticari faaliyetlerin sorunsuz ve güvenli şekilde yürütülmesine katkıda bulunur.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 58–71; Gümrük Yönetmeliği md. 112 vd. ve Ek-14 (beyanname kullanma talimatı) · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Türkiye-Avrupa Birliği (AB) Gümrük Birliği, 1995 yılında yürürlüğe giren ve Türkiye ile AB arasında sanayi ürünlerinin ticaretinde gümrük vergilerinin kaldırılmasını öngören özel bir ticaret anlaşmasıdır. Bu birlik sayesinde Türkiye, AB üyesi ülkelerle sanayi ürünleri ticaretinde gümrük vergisi, kota ve diğer ticari engeller olmadan mal alışverişi yapabilmektedir. Gümrük Birliği, Türkiye’nin AB ile ekonomik entegrasyonunu derinleştirirken, tarafların üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesi uygulamasını da sağlar. Böylece, Türkiye AB’nin dış ticaret politikalarına uyumlu hareket eder. Ancak, tarım ürünleri, hizmetler ve kamu alımları gibi bazı alanlar bu anlaşmanın dışında bırakılmıştır. Türkiye-AB Gümrük Birliği, Türkiye’nin ihracatını artırmak, yabancı yatırım çekmek ve sanayi sektörünü geliştirmek amacıyla önemli bir adım olmuştur. Gümrük müşavirleri, bu kapsamda gerçekleşen ticari işlemlerde firmalara mevzuata uygunluk ve işlem kolaylığı sağlar.

Dayanak: Ankara Anlaşması (1963) ve Katma Protokol (1970); 1/95 sayılı Türkiye–AB Ortaklık Konseyi Kararı (RG 1996); 2006/10895 sayılı Karar · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Gümrük kontrolü, mal ve araçların bir ülkenin gümrük bölgesine girişinde veya çıkışında, yasalara uygunluğunu denetlemek amacıyla yapılan inceleme, tespit ve denetim faaliyetleridir. Bu kontrol süreciyle amaçlananlar: - Ülkede uygulanan vergi, harç ve diğer mali yükümlülüklerin doğru tahsil edilmesi, - Kaçakçılığın önlenmesi, - Güvenlik ve sağlık açısından risk taşıyan mal ve ürünlerin tespiti, - Gümrük mevzuatına uygunluğun sağlanması. Gümrük Kontrolünün Kapsadığı Alanlar: - Belgelerin kontrolü: Gümrük beyannameleri, fatura, sertifika gibi belgelerin incelenmesi, - Fiziki muayene: Mal ve araçların açılarak kontrol edilmesi, - Kayıtların ve beyannamelerin karşılaştırılması, - Gümrük tarifelerinin ve kısıtlamaların uygulanması, - Risk analizine dayalı ek incelemeler yapılması. Gümrük kontrolü nerede yapılır? - Gümrük kapılarında (liman, havaalanı, sınır kapısı), - Depolarda, - Serbest bölgelerde, - İhtiyaç halinde ülke içindeki diğer noktalarda.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 3/13 (tanım), md. 10 ve md. 73; Gümrük Yönetmeliği md. 180–181 · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Gümrük kontrolü altında işleme rejimi, gümrük bölgesi dışından gelen veya gümrük bölgesi içinde bulunan malların, gümrük kontrolü altında belirli bir işlem veya imalata tabi tutulması için uygulanan rejimdir. Bu rejimde, işlem gören mallar gümrük vergileri, fonlar ve diğer ithalat vergilerinden geçici olarak muaf tutulur. Amaç, ülkeye gümrük vergisi ödemeden, dış ticaretin kolaylaştırılmasıdır. Rejim Kapsamında Yapılabilecek İşlemler - İmalat: Mallar üzerinde yeni ürünler üretmek, - İşleme: Malların fiziksel veya kimyasal yapısını değiştirmek, - Montaj / Demontaj: Parçaları birleştirmek veya sökmek, - Ambalajlama veya Yeniden Ambalajlama, - Tamir veya Yenileme, - Diğer işlemler (örneğin kalite kontrol, etiketleme vb.) Rejimin Avantajları - İşlem gören mallar üzerinde gümrük vergisi, KDV gibi vergiler geçici olarak ertelenir veya muafiyet sağlanır. - İşlem sonunda ürün ülkeye ithal edilirse, vergiler sadece işlem sonucu ortaya çıkan değer üzerinden tahsil edilir. - Ürün işlemden sonra tekrar yurt dışına çıkarılırsa, hiçbir gümrük vergisi ödenmez. Kullanıldığı Alanlar - İthalatın azaltılması, - Üretimde dışa bağımlılığın azaltılması, - İhracat odaklı üretimin teşvik edilmesi, - Malzeme ve üretim maliyetlerinin düşürülmesi. Örnek: Türkiye’ye yurt dışından gelen yarı mamul bir ürün, gümrük kontrolü altında işleme rejimi kapsamında fabrikada işlenir ve sonra ya Türkiye piyasasına sürülür ya da tekrar yurt dışına ihraç edilir. Gümrük vergileri ancak ürün Türkiye’ye girdiğinde, işlem sonucu ortaya çıkan katma değer üzerinden alınır.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 123–127; Gümrük Yönetmeliği md. 370–375 · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn
Gümrük müşaviri, gümrük işlemleri konusunda uzmanlaşmış ve mevzuata hakim kişidir. Gümrük işlemlerinin yasalara uygun, hızlı ve doğru şekilde yapılmasını sağlar. Görevleri Nelerdir? - İthalat ve ihracat işlemleri için gerekli belgelerin hazırlanması, - Gümrük beyannamelerinin düzenlenmesi ve verilmesi, - Gümrük vergileri, harçlar ve diğer mali yükümlülüklerin hesaplanması ve ödenmesi süreçlerinde müvekkiline danışmanlık yapmak, - Gümrük mevzuatındaki değişiklikleri takip etmek ve müvekkiline aktarmak, - Gümrük kapılarında müvekkil adına işlemleri yürütmek, - Gümrük işlemlerinin hızlı ve sorunsuz gerçekleşmesi için resmi kurumlarla koordinasyon sağlamak. Önemi: Gümrük işlemleri karmaşık ve teknik mevzuat gerektirir. Yanlış veya eksik işlem, ceza, gecikme ya da mali kayıplara yol açabilir. Gümrük müşavirleri, bu süreçleri profesyonelce yöneterek ticaretin aksamadan ilerlemesini sağlar.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu md. 5 (temsil) ve md. 225–231 (gümrük müşavirleri); Gümrük Yönetmeliği md. 561 vd.; Gümrük Müşavirliği ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Asgari Ücret Tarifesi · Güncelleme: 02.10.2026

Paylaş LinkedIn