Gümrük Terimleri Sözlüğü

Serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçası olmakla birlikte serbest dolaşımda olmayan eşyanın gümrük vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın konulabildiği, ihracata yönelik üretim ve ticaretin teşvik edildiği alanlardır. Bölgeye getirilen eşya için ithalat vergileri doğmaz; eşya bölgeden Türkiye'ye çıkarıldığında ithalat, yurt dışına gönderildiğinde ihracat hükümleri uygulanır. Bölgede faaliyet için Ticaret Bakanlığından faaliyet ruhsatı alınır ve kullanıcılar kurumlar ile gelir vergisi istisnalarından yararlanabilir. Türkiye ile serbest bölge arasındaki eşya hareketi serbest bölge işlem formu ve gümrük beyannamesi ile yürütülür.

Serbest dolaşıma giriş rejimi, Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, diğer ithalat işlemlerinin tamamlanması ve vergilerin tahsili ile serbest dolaşım statüsü kazanmasını düzenleyen temel ithalat rejimidir. Rejime tabi tutulan eşya, yerli eşya ile aynı hukuki statüye kavuşur ve yurt içinde serbestçe dolaşır. Vergiler beyannamenin tescil tarihindeki oran ve kurlar üzerinden hesaplanır. Eşyanın belirli bir amaçla kullanımı şartıyla indirimli vergi uygulanan nihai kullanım hükümleri de bu rejim kapsamındadır.

Sonradan kontrol, eşyanın tesliminden sonra gümrük idaresinin beyanın doğruluğunu yükümlünün ticari belge, kayıt ve muhasebe verileri üzerinden firmanın iş yerinde denetlemesidir. Denetim, risk analizine dayalı yıllık programlarla gümrük müfettişleri veya bölge müdürlüğü denetim birimlerince yapılır ve genellikle geriye dönük üç yılı kapsar. Kıymet, menşe, GTİP, royalti ödemeleri ve ödeme şekli (KKDF) en sık incelenen konulardır. Tespit edilen farklılıklar için ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlenir; gümrük vergilerinde zamanaşımı tescil tarihinden itibaren üç yıldır.

Supalan, eşyanın geçici depolama yerine veya antrepoya boşaltılmadan, taşıma aracı üzerinde beyan edilip muayene ve teslim işlemlerinin tamamlanmasıdır. Uygulama, dökme eşya, ağır ve havaleli eşya ile hızlı bozulabilir ürünlerde zaman ve ardiye maliyetinden tasarruf sağlar. Supalan işlem, beyannamede BS-3 basitleştirilmiş usul kodu seçilerek yapılır ve beyanname eşya araçtan indirilmeden tescil edilir; bu kod antrepo ve ihracat beyannamelerinde kullanılamaz. Eşyanın araç üzerinde beklemesi nedeniyle muayene süresi ve belge eksikliği doğrudan demuraj maliyetine dönüşür.