Gümrük Terimleri Sözlüğü

TAREKS, ithal ve ihraç edilen ürünlerin güvenlik, kalite ve standartlara uygunluk denetimlerinin risk analizi temelinde elektronik ortamda yürütüldüğü Ticaret Bakanlığı sistemidir. Oyuncak, tekstil, ayakkabı, kişisel koruyucu donanım, yapı malzemesi ve tıbbi cihaz gibi ürün gruplarında ithalatçı, gümrük beyannamesinden önce TAREKS üzerinden başvuru yapar. Sistem başvuruyu riske göre doğrudan uygun bulabilir ya da fiili denetim ve numune analizine yönlendirir; sonuçta verilen TAREKS referans numarası beyannamede bildirilir. Denetim esasları her yıl yayımlanan Ürün Güvenliği ve Denetimi tebliğlerinde belirlenir.

Tasfiye, gümrük idaresince el konulan, sahipsiz kalan veya kanuni süresi içinde gümrük işlemleri tamamlanmayan eşyanın ihale, perakende satış, imha veya kamu kurumlarına tahsis yoluyla elden çıkarılmasıdır. Geçici depolama yerinde ve antrepoda bekleme süresini aşan, sahibince terk edilen ya da ithali yasak olan eşya tasfiyelik hale gelir. İşlemler Ticaret Bakanlığı Tasfiye İşletme Müdürlüklerince yürütülür ve eşya, tasfiye öncesi yükümlüye son kez tebligat yapılarak işlemleri tamamlama imkânı tanınır. Tasfiye edilen eşyanın satış bedelinden masraflar ve vergiler düşülür, kalan tutar hak sahibine ödenebilir.

Tek Pencere Sistemi, gümrük işlemlerinde farklı kurumlardan alınması gereken izin, belge ve uygunluk yazılarının tek bir elektronik noktadan başvurulup sonucun gümrük beyannamesine otomatik aktarıldığı Ticaret Bakanlığı uygulamasıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, TSE ve ihracatçı birlikleri gibi kurumların düzenlediği belgeler sisteme TPS numarasıyla kaydedilir. Yükümlü beyannamenin 44 no'lu hanesinde belge kodu ve TPS numarasını bildirir; gümrük idaresi belgeyi kağıt ortamında aramadan sistemden doğrular. Sistem belge sahteciliğini önler ve beyanname işlem süresini kısaltır.

Teminat, doğmuş veya doğabilecek gümrük vergilerinin ödenmesini güvence altına almak için yükümlüden alınan nakit, banka teminat mektubu, hazine tahvili veya sigorta kefalet senedi gibi değerlerdir. Transit, antrepo, dahilde işleme ve geçici ithalat gibi rejimlerde ödenmeyen vergiler teminata bağlanır; ayrıca itiraz ve dava süreçlerinde tahsilatı durdurmak için teminat verilebilir. Teminat tutarı kural olarak vergilerin tamamıdır; onaylanmış kişi ve yetkilendirilmiş yükümlüler için indirimli ve götürü teminat uygulamaları vardır. Rejim usulüne uygun sonlandırıldığında teminat çözülür.

Tescil, gümrük beyannamesinin gümrük idaresince kabul edilerek tarih ve sayı verilmesi ve beyanın hukuken bağlayıcı hale gelmesidir. Beyanname BİLGE sistemi üzerinden elektronik imza ile gönderilir ve sistemde tescil edildiği anda vergiler o tarihteki oran, kur ve mevzuata göre hesaplanır. Tescilden sonra beyannamede düzeltme yalnızca gümrük idaresinin izniyle ve muayeneden önce yapılabilir. Tescil tarihi; gümrük yükümlülüğünün doğduğu, zamanaşımının başladığı ve ödeme süresinin işlediği tarihtir.

Transit rejimi, ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemleri uygulanmaksızın serbest dolaşımda olmayan eşyanın gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınmasını düzenleyen rejimdir. Eşya; ulusal transit, NCTS kapsamında ortak transit, TIR karnesi, ATA karnesi veya posta yoluyla taşınabilir. Hareket gümrük idaresinde tescil edilen transit beyannamesi için vergiler kadar teminat verilir ve eşya belirlenen sürede varış idaresine sunulduğunda rejim sonlandırılır. Eşyanın yolda kaybolması veya süresinde sunulmaması halinde vergiler asıl sorumludan tahsil edilir.