Gümrük Terimleri Sözlüğü

İhracat rejimi, serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı gümrük rejimidir. İhracat beyannamesi eşyanın yüklendiği veya ihracatçının yerleşik olduğu yerdeki gümrük idaresine verilir ve eşyanın fiilen çıkışı ile rejim kapanır. İhracatta gümrük vergisi alınmaz; işlem KDV'den istisnadır ve döviz kazandırıcı faaliyet sayıldığından damga vergisi doğmaz. Fiili ihracatın gerçekleşmesi, KDV iadesi ve dahilde işleme taahhüt kapatma gibi işlemlerin de başlangıç noktasıdır.

İlave gümrük vergisi, İthalat Rejimi Kararı'na ekli listelerde belirlenen eşyanın ithalatında gümrük vergisine ek olarak tahsil edilen ve menşe ülkeye göre farklılaşan bir vergidir. AB, EFTA ve serbest ticaret anlaşması yapılan ülkeler menşeli eşya, geçerli menşe belgesi ibraz edildiğinde genellikle İGV'den muaftır. A.TR dolaşım belgesi eşliğinde gelen üçüncü ülke menşeli eşyada ise İGV, menşe ispat edilmediği sürece uygulanır. İGV'nin matrahı gümrük kıymetidir ve ödenen tutar KDV matrahına dahil edilir.

Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve alıcı ile satıcı arasında masraf, risk ve teslim noktasının paylaşımını standart kısaltmalarla tanımlayan uluslararası teslim şekilleri kurallarıdır; yürürlükteki sürüm 2020'dir. On bir kuraldan EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP tüm taşıma türlerinde; FAS, FOB, CFR ve CIF yalnızca deniz ve iç su taşımacılığında kullanılır. Teslim şekli, gümrük kıymetinin tespitinde navlun ve sigortanın matraha dahil edilip edilmeyeceğini belirlediğinden beyanname üzerinde doğru beyan edilmesi zorunludur. Incoterms mülkiyetin geçişini ve ödeme şeklini düzenlemez; bunlar satış sözleşmesiyle ayrıca kararlaştırılır.

İthalat, yabancı menşeli veya serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine getirilerek gümrük mevzuatı çerçevesinde serbest dolaşıma sokulmasıdır. Eşya serbest dolaşıma girerken gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, KDV, ÖTV ve varsa ticaret politikası önlemlerinden doğan vergiler ödenir. İthalat; İthalat Rejimi Kararı ile belirlenen vergi oranlarına, ürün güvenliği denetimlerine ve gerekli izin ve belgelere tabidir. İthalat işlemi gümrük beyannamesinin tescili ile başlar, vergilerin ödenmesi ve eşyanın teslimi ile tamamlanır.

Her türlü mal ithalatı katma değer vergisine tabidir ve ithalatta KDV, gümrük beyannamesinin tescili sırasında gümrük idaresince tahsil edilir. Matrah; gümrük kıymetine gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, ÖTV, KKDF ve ithalat sırasında ödenen diğer vergi, resim ve harçlar ile gümrükte beyan edilen diğer giderler eklenerek bulunur. Oran, eşyanın GTİP'ine göre yüzde 1, 10 veya 20 olarak uygulanır. İthalatta ödenen KDV, mükellef tarafından indirim konusu yapılabilir; dahilde işleme ve geçici ithalat gibi rejimlerde ise teminata bağlanabilir.

Özel tüketim vergisi, ÖTV Kanunu'na ekli dört listede yer alan eşyanın ithalatında bir defaya mahsus alınan vergidir. (I) sayılı listede akaryakıt ve yağlar, (II) sayılı listede taşıtlar, (III) sayılı listede alkollü içecek ve tütün mamulleri, (IV) sayılı listede ise elektronik eşya, kozmetik ve beyaz eşya gibi ürünler yer alır. Vergi, listeye göre gümrük kıymeti üzerinden oransal veya miktar üzerinden maktu olarak hesaplanır ve gümrük idaresince tahsil edilir. Ödenen ÖTV, KDV matrahına dahil edilir.

Gümrük idaresinin verdiği karar, ek tahakkuk veya para cezasına karşı yükümlünün idari başvuru hakkıdır. İtiraz, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama yapılır ve idare otuz gün içinde karar verir. İtirazın reddi halinde, ret kararının tebliğinden itibaren idari yargı yoluna başvurulabilir. Vergi aslına ilişkin itirazlarda, dava açılmadan önce uzlaşma yoluna gidilip gidilmediği süreleri etkiler.